نگاهی به وضعیت محیط زیست لرستان در دوران پساکرونا
نگاهی به وضعیت محیط زیست لرستان در دوران پساکرونا

کارهای مختلفی که در شرایط متأثر از بیماری کرونا انجام می‌شود بر محیط زیست اثرات منفی می‌گذارند. یکی از این موارد مصرف بیش از اندازه آب است. اگرچه در سال های اخیر شاهد بارندگی های چشمگیری بودیم ولی در کل، استان لرستان رو به کم آبی میل می کند.

اختصاصی نشریه میرملاس نو- افزایش استفاده از شوینده‌ها و مواد شیمیایی به شکل های مختلف از دیگر مشکلات در دوران پساکرونایی است که افزایش تقاضای آب را به دنبال داشته است. عمده ضدعفونی‌کننده‌های خانگی مثل وایتکس و کلا مواد الکلی هستند که  به خاطر ساختار شیمیایی که دارند بسیار به انسان و محیط زیست  آسیب های جدی وارد می کنند. البته در شرایط بحرانی در حوزه سلامت انجام یکسری اقدامات اضطراری مانند استفاده از مواد شوینده و ضد عفونی کننده ها، ماسک و دستکش، داروها و… ضرورت دارد تا این موج طولانی فروکش کند. نمی‌توان گفت که مردم از مصرف آب و شوینده‌ها پرهیز کنند ولی یا از شوینده‌های جایگزین با مخاطرات کمتر استفاده کنند و یا با ملاحظه و دقت بیشتری در حوزه ی آلودگی با داشتن اطلاعات بیشتر در این زمینه آب مصرف کنند و در حوزه پلاستیک هم شهروندان باید حس مسئولیت بیشتری در این دوران نسبت به  محیط زیست داشته باشند و با استفاده کمتر از محصولات پلاستیکی، کاهش تولید پسماند و کمک به تفکیک زباله‌های خشک و تر به تعادل محیط زیست خویش کمک کنند. همانطور که میبینیم کنار جاده ها و اطراف سطل زباله ها پر از ماسک و دستکش های یکبار مصرف است.

مردم این روزها از دستکش و محصولات پلاستیکی و یک بار مصرف که نیاز به شست و شو ندارند بیشتر استفاده می‌کنند این در حالی است که  در دوران قبل از ویروس کرونا مصوباتی در دولت و شهرداری برای کاهش مصرف ظروف یکبار مصرف و بطری‌های پلاستیکی وجود داشت که با شیوع ویروس کرونا اوضاع تغییر کرد به طوری که در حال حاضر اولویت رعایت موازین بهداشتی، این مصوبات را تحت الشعاع قرار داده است. قطعا استفاده بی رویه از آب موجب تولید فاضلاب بیشتر می شود و فاضلاب فرصت خوبی برای ادامه حیات میکروب ها و ورود شوینده ها و داروها در چارچوب تولید فاضلاب به منابع آب طبیعی است.

اینها تنها بخشی از عواقب منفی کرونا برای محیط زیست است و در شرایط همه‌گیری در هر صورت باید برخی اقدام‌ها برای حفظ سلامت جامعه انجام شود و باید به طور حتم  دستورالعمل هایی را برای کاهش تبعات زیست محیطی و بهبودی شرایط چه در حال و چه در آینده در نظر گرفت.

در این میان افراد سودجوی زیادی بودند که از موقعیت نهایت سواستفاده را داشتند و با نهایت بی رحمی به وضعیت اسفبار مردم اقدام به جعل مواد ضدعفونی کننده کردند به امید اینکه از این آب گل آلود کرونا ماهی بگیرند که البته این موضوع نظارت جدی از سوی مسئولین نداشته و به تنهایی بحث مفصلی است.

دردوران پساکرونا مهم ترین معضل جامعه این است که با گسترش فقر مواجه خواهد بود و همین مشکل که به طور مستقیم با آسایش مردم ارتباط دارد سبب می شود اولویت دولتمردان از توجه به محیط زیست به سمت نیازهای اقتصادی و اجتماعی کشورها تغییر کند.

از سوی دیگر کاهش مصرف سوخت های فسیلی و آلودگی هوا از دیگر اثرات مثبت و البته موقت ناشی از کرونا بر محیط زیست است اما از طرفی مصرف بی رویه ی آب و برق و تولید زباله و مصرف محصولات پلاستیکی و ظروف یکبارمصرف به طور صعودی افزایش یافته است.

از دیگر پیامدها افزایش تولید پسماندهای بهداشتی و عفونی و آلودگی بیش از پیش آب های سطحی به خصوص رودخانه هایی که از وسط شهر عبور می کنند، به دلیل افزایش مصرف مواد شوینده و ضد عفونی کننده می باشد.

البته باید این نکته را هم گفت که گزارش ها نشان از آن دارند که شمار قربانیان در اثر آلودگی هوا از کرونا بیشتر است و این موضوع نشان دهنده این است که مردم در اثر ناآگاهی چقدر به این موضوع در گذشته بی اهمیت بوده اند.

سازمان حفاظت محیط زیست یک دستگاه حاکمیتی و نظارتی می باشد که براساس قانون در راستای حفاظت و صیانت از محیط زیست کشور وظایفی را مطابق با قوانین جمهوری اسلامی، سیاست های کلان کشور و همچنین سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری در زمینه حفظ محیط زیست برعهده دارد که باید در پیچ های خطرناکی مثل همین دوران نفس گیر کرونا خود را نشان دهد.

شیوع کرونا اگرچه از منظر کاهش تولید گازهای گلخانه ای به زمین کمک کرد اما با توجه به رشد فزاینده مصرف مواد ضدعفونی کننده و اقلام بهداشتی، شاهد روند رو به افزایش تولید پسماندهای عفونی و بیمارستانی هستیم که رهاسازی آنها در طبیعت برای محیط زیست زیانبار و موجب خجالت زدگی بشریت است..

در کنار عوامل طبیعی چون تغییر اقلیم و بروز خشکسالی که صنعت کشاورزی لرستان را تحت الشعاع قرارداده، روز به روز بر عوامل انسانی نابود کننده این صنعت در قطب تولید کشاورزی کشور افزوده می شود و به عنوان نمونه هم می توان از زباله های زیستی ناشی از بیماری کرونا و سایر بیماری ها که توسط بیمارستان ها، مراکز درمانی کوچک و اشخاص تولید می شود، نام برد.

منابع طبیعی و مراتع نیز از دست زباله های ناشی از ویروس کرونا در امان نیستند، اینها ذخایر عظیم ملی و الهی هستند که استان لرستان دارای بهترین نمونه های آنهاست؛ اهمیت عرصه‌های منابع طبیعی و تاثیر آن در کشاورزی و محیط زیست، امری غیرقابل انکار است و بی‌تردید بدون وجود این نعمت‌های خدادادی انسان نمی‌تواند به حیات خود ادامه دهد..

منابع طبیعی نقش بسزایی در تعادل اکوسیستم و محیط زیست دارد و در تعادل آب و هوا و سردی و گرمی آن بسیار موثر است، انسان برای اینکه زندگی با کیفیت تری داشته باشد باید محیط زیست پاک و سالم داشته باشد و در جهت ابقای آن تلاش فراوان و همه جانبه کند..

همانطور که حوادث طبیعی مثل آتش سوزی و  سیل برای محیط طبیعی زیان بار هستند به همان اندازه هم یک انسان و رفتارش بر روی محیط زندگی موثر خواهد بود با این تفاوت که انسان با قدرت اختیار دست به تخریب و زیان رسانی میزند.

در استانی مثل لرستان که حتی قبل از دوران کرونا زباله ها به صورت سنتی دفن می شد مشکلات زیستی ناشی از کرونا یک معضل وحشتناک است. باید گفت این وضعیت مخاطره آمیز در حالی رخ می‌دهد که در عمده کشورهای توسعه یافته دنیا و طی سال‌های اخیر در استان‌های مختلف کشورمان از زباله‌های بازیافتی درآمدهای کلانی به جیب زده می‌شود تا ضمن جلوگیری از آلودگی محیط زیست این سرمایه به چرخه تولید نیز بازگردد.

اگر انسان بهداشت فردی را رعایت کند و بیمار نشود، حجم زیادی از پسماندهای دارویی و عفونی را کاهش می دهد و این بار را از دوش محیط زیست بی دفاع بر می دارد.

با این همه آسیب های محیطی و زیستی کرونا باید گفت که بر اثرکرونا علاوه بر اینکه شاهد کاهش واردات و صادارت نفت و دیگر سوخت‌های فسیلی هستیم، می‌توان شاهد یک «حرکت سبز» نیز بود به عنوان  نمونه چین که یکی از آلوده کننده‌ترین کشور‌های محیط زیستی است عکس‌های هوایی از این کشور نشان از کاهش منوکسید کربن معلق در هوا دارد.

‌‌بر اساس آخرین پیش بینی آژانس بین المللی انرژی، پیش بینی می شود که تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۰ کاهش یابد، زیرا تأثیر کروناویروس (COVID-19) در سراسر جهان گسترش یافته و مسافرت و فعالیت اقتصادی گسترده را محدود کرده است. این استدلال وقتی قوی تر می شود، که پیش بینی های قاطع پزشکی در زمینه مهار کووید۱۹ وجود ندارد چرا که این مسئله همچنان جریان دارد و نوعی عدم اطمینان نسبت به مهار کامل ویروس را ایجاد می کند.

بسیاری از صاحب نظران در سطح جهانی بر پاکی زمین در پی شیوع کرونا خبر می دهند و بر آن تاکید دارند که نوعی ضدیت با «تولید» دارد.

این امر سبب بهبود اقلیم می شود. لذا بر یک اقتصاد کارآمد توجه دارند که بتواند مردم را از فقر بیرون بکشد و زندگی سبزی را برای مردم زمین رونق دهد که البته در این راستا باید گفت؛ بخش زیادی از بودجه های ملی کشورها که بالقوه برای مقابله با تغییر اقلیم در نظر گرفته شده بود، برای مقابله با ویروس کرونا و بحران های اقتصادی ناشی از آن هزینه شده است.

در واقع با کاهش تولید، نوعی فقر نیز به وجود می آورد. باید یادآور شد؛ با تولیدات بی رویه، بیماری های بسیاری وجود دارد که کرونا در این زمره است و بیماری های خاصی را به وجود آورده است که بیماری های زئونوز ( قابل انتقال از حیوان به انسان) فقط یکی از آنهاست.

از جمله عوامل ظهور و انتشار بیماری های زئونوز  شامل؛ جنگل زدایی و تغییر کاربری عرصه های طبیعی، تجارت غیر قانونی حیات وحش و قوانین ضعیف در این زمینه، مقاومت میکروبی در مقابل آنتی بیوتیک ها، کشاورزی و دامپروری سنتی و تغییرات اقلیمی می شود.

هرچند کرونا، ویروسی منحوس به نظر می‌رسد، اما این ویروس تنها ابزاری زیستی و یا شاید انسانی بوده که بعد از جنگ جهانی دوم بیشترین تاثیرگذاری را در دنیا داشته است.

به‌گونه‌ای که هیچ سازمان و کشوری قدرت مهار و مدیریت آن را ندارد و اولین پدیده‌ای است که بحران‌های نه صرفاً اقتصادی، بلکه بحران سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، عاطفی، فردی و اخلاقی را به وجود آورده است و سبب شده که برای اولین بار هرچند مقطعی اما تمام فعالیت‌های انسانی را در همه عرصه‌‌ها متوقف کند و باعث شده نیاز به انرژی‌های فسیلی را کاهش و توجه به سوخت‌های جدید را افزایش دهد و محیط زیست جلوه بهتری به خود بگیرد که می‌توان از مصادیقی از جمله عکس‌های هوایی(اشاره به عکس‌های هوایی ناسا از چین) و حضور حیوانات جنگلی در خیابان‌ها با خلوت شدن انسان‌ها شاهد بود که این یک «تلنگر» برای همه انسان‌ها است که زمین را صرفاً متعلق به خود ننگرند.

اینکه به طور موقت شاهد کاهش گازهای گلخانه ای طی ماه های اخیربودیم موجب خشنودی طرفداران محیط زیست در جهان شده است، اما ضربه ای که کرونا به وضعیت اقتصادی و اجتماعی مردم به اشکال گوناگون وارد کرده، می تواند برای محیط زیست غیر قابل جبران باشد.

به جای اینکه کرونا را ناجی یا قاتل محیط زیست بدانیم، باید بر غلبه به آن و آموزش و تمرین رفتارهای زیست محیطی آگاهانه به مردم  تمرکز کنیم.

امروز که جامعه دچار بحران کرونا شده است، استفاده از مواد شوینده و ضد عفونی کننده افزایش یافته و مردم مرتب از ماسک و دستکش یکبار مصرف استفاده می کنند لذا در گام نخست باید برای استفاده از این مواد برنامه ریزی منظم داشته باشیم.

در شرایط بحرانی نیازمند مدیریت رفتار هستیم، یعنی می توانیم با پرهیز از حضور غیر ضروری در خیابان ها و معابر استفاده از دستکش پلاستیکی را به حداقل برسانیم.

شیوع بیماری های همه گیر همچون کرونا موضوع سلامت انسان را دوباره مطرح می کند و لذا براساس توصیه های پزشکی یکسری اقدامات پیشگیرانه و درمانی از جمله رعایت بهداشت انجام می شود.

 

(سمانه پاپی/ دانشجوی دکتری آب و هواشناسی و عضو هیئت تحریریه میرملاس نو)