گفت‌وگو یا توهین؟!
گفت‌وگو یا توهین؟!

در چند سال اخیر تعداد زیادی از جمعیت 83 میلیون نفری کشور عضو شبکه‌های اجتماعی مجازی شده‌اند و برآورد این است که بیش از 45 میلیون‌نفر از ایرانیان داخل کشور عضو انواع شبکه‌های اجتماعی مجازی هستند.

اختصاصی نشریه میرملاس نو- وجود گروه‌ها و کانال‌های متعدد با موضوعات مختلف، فضای گفت‌وگو، خبر، یادداشت و کامنت‌نویسی را به سرعت گسترش داده و فراگیر کرده است و به نوعی، امروزه، شبکه‌های اجتماعی مجازی، به برترین و گسترده‌ترین رسانه‌های فراگیرتوده‌ای تبدیل شده‌اند.

در عصر حاضر که زمانه شبکه‌های اجتماعی مجازی در همه کشورهای دنیاست نوعی شهروندی جهانی شکل گرفته است و میلیون‌ها و بلکه میلیاردها نفر در سراسر جهان می‌توانند انواع دیدگاه‌ها، نظرات و احساسات خود را به اشتراک بگذارند و این خود به خود، مفهوم همدلی و همگرایی بین انسان‌ها را می‌گستراند و از سوی دیگر، خبررسانی و اطلاع‌رسانی را در لحظه و آنلاین، رقم می‌زند.

در گروه‌های مختلف مجازی نیز انواع موضوعات و سوژه‌ها به بحث و مباحثه و گفت‌وگو گذاشته می‌شود اما نکته این است که از این فضای گسترده عمومی که البته جهانی است و فقط هم مختص به یک کشور خاص نیست بایستی حداکثر استفاده را در این راستا نمود که فرهنگ عمومی، دانش عمومی، فرهنگ گفت‌وگو و مفاهیم و شاخص‌های انسانیت افزایش یابد و بیشتر از گذشته در جوامع بشری، نهادینه شود.

متأسفانه گاهی اوقات شاهد هستیم در برخی گروه‌ها و فضاهای مجازی عمومی، درباره موضوعات مختلف، بحث‌هایی شروع می‌شود که به جای اینکه ذات و ماهیت اینگونه بحث‌ها براساس استدلال، منطق و دلیل بیان شود رو به سوی توهین، تهمت، تخریب شخصیت افراد و ترور شخصیت افراد می‌گذارد و از بحث و مباحثه مبتنی بر استدلال، منطق و اقناع‌سازی به خشونت‌های نوشتاری یا همان لمپنیسم در صوت یا نوشته می‌رود!

این را باید گوشزد کرد که گفت‌وگو کردن، مباحثه کردن، بحث کردن و صحبت کردن با همدیگر در فضای مجازی عمومی نیازمند یک پیش‌نیاز مهم است و آن، اینکه: در عین حال که ممکن است در برخی موضوعات با همدیگر مخالف باشیم و منتقد عملکرد یکدیگر باشیم اما بر روی رعایت اصول اخلاقی در گفت‌وگو کردن و پرهیز کردن از توهین به یکدیگر، اجماع و اتفاق نظر داشته باشیم.

فرهنگ گفت‌وگو و تحمل همدیگر از خصوصیات بارز مدنیت، فرهنگ توسعه و مردم‌سالاری است و اگر تساهل و تسامح و تحمل همدیگر وجود نداشته باشد خود به خود انواع خشونت‌های سیاسی و اجتماعی در جامعه رشد خواهند کرد که در نهایت، به نفع امنیت وجودی یک اجتماع نیست و اجتماع را از حالت مدنیت و همزیستی مسالمت‌آمیز به حالت خشونت و یکه‌تازی و مطلق‌اندیشی، رهنمون خواهد ساخت.

تبادل دیدگاه یک فرایند بسیار مثبت در جهت افزایش اطلاعات و آگاهی‌های عمومی در جامعه است ولی اگر این تبادل دیدگاه همراه با توهین، تهمت و تخریب شود آنگاه تنش و تضادها به حالت عریان و خشونت خواهد رسید و جامعه از آن سودی نخواهد برد.

ما همواره نیازمند تمرین گفت‌وگو کردن با همدیگر هستیم و البته نیازمند توجه به مقوله مهم «انتقاد از خود» نیز هستیم تا مبتلا به دگماتیسم فکری نشویم و بتوانیم معایب و نقص‌های احتمالی درون گفتمانی خودمان را با هر نوع گفتمانی که داریم اصلاح کنیم.

همیشه بایستی در گفت‌وگو کردن، آداب گفت‌وگو را رعایت کرد و اجازه نداد گفت‌وگوی مدنی و اخلاق‌مدارانه همراه با استدلال و منطق تبدیل به خشونت نوشتاری یا گفتاری شود.

حتی در نثرهایمان و در کلماتی که به کار می‌بریم هماره می‌بایست از کلماتی در زبان و ادبیات غنی فارسی استفاده کنیم که نگاه کردن به آن توسط مخاطب، نوعی آموزندگی و آموزش نگارش فارسی داشته باشد و از عوام‌زدگی، هیجان‌زدگی، شتابزدگی و احساساتی‌شدن در نوشتار، پرهیز کنیم.

همه ما با هر نوع گرایش سیاسی، موافق این موضوع هستیم که در جامعه باید فرهنگ انتقاد و مطالبه‌گری را در جهت توسعه همه جانبه پایدار، تقویت کرد و توسعه داد اما اساس و ماهیت کار آن است که انتقاد کردن به معنی توهین کردن به شخصیت همدیگر نیست.

انتقاد کردن به معنی نوشتن براساس غریزه و احساسات هیجانی درونی فرد نیست و نوشتن براساس خشونت و عصبانیت آنی فرد نیست بلکه نوشتن مستلزم ابتدا مطالعه کردن، ابتدا تحقیق کردن و ابتدا پژوهش کردن درباره راستی آزمایی سوژه و موضوع مورد نظر است.

اینجاست که نقش مفهوم سواد رسانه‌ای یک نقش مهم است؛ سواد رسانه‌ای به این معنی است که من بدانم این نوشته در چه زمانی باید منتشر شود و هدف از انتشار این مطلب، چیست؟

سواد رسانه‌ای اگر همراه با رعایت اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری و الزام به رعایت عملی اخلاق و انسانیت در نوشتار شود آنگاه مطالب و نوشته‌ها برمعیار تحقیق و پژوهش و مبتنی بر نگاه دانشی فرد خواهند شد که نتیجه‌اش رواج یافتن فرهنگ مطالبه‌گری آگاهانه، مسئولانه و عالمانه در جامعه است.

همه ما نیاز به کسب اطلاعات و آگاهی‌های بیشتر در جامعه داریم اما آگاهی دادن یا آگاهی یافتن به معنی توهین کردن به همدیگر نیست؛ بلکه به این معنی است که فرهنگ تحقیق، پژوهش، استدلال، مدنیت، تسامح و تساهل و فرهنگ پرسشگری و مطالبه‌گری در جامعه ترویج شود.

ما نیاز به تمرین و بارها تمرین برای گفت‌وگو کردن با همدیگر داریم؛ ما نیاز داریم به صورت پیوسته در نوشتار و گفتار، پرهیزکار باشیم و به دقت مراقبت کنیم در هر نوع نوشته‌ای که در فضاهای عمومی مجازی بارگذاری می‌کنیم آبروی افراد حفظ شود و انتقاد کردن همراه با توهین کردن و خشونت نوشتاری نباشد.

 

(شهرام شرفی/ عضو هیئت تحریریه میرملاس نو)